Hoofdstel passen: zo controleer je of het hoofdstel van je paard goed zit

Een hoofdstel dat niet goed past, zie je niet altijd meteen. Het paard loopt misschien met de mond open, schudt met het hoofd of laat zich lastig optomen. Vaak wordt dan eerst naar het bit of de training gekeken, terwijl de oorzaak bij het hoofdstel zelf ligt. In deze blog lees je hoe je het hoofdstel van je paard stap voor stap controleert, waar het vaak misgaat en wanneer het tijd is om het hoofdstel te laten aanmeten.

In het kort: een passend hoofdstel ligt rustig achter de oren, laat ruimte rond de oren en de kaak, houdt het bit op de juiste hoogte en drukt nergens. Controleer het kopstuk, de frontriem, de bakstukken, de neusriem en de keelriem. Twijfel je, laat het hoofd van je paard dan opmeten.

Waarom de pasvorm van een hoofdstel zo veel uitmaakt

Het hoofd van een paard is gevoelig. Rond de oren, de kaak en de neusrug liggen zenuwen en bloedvaten vlak onder de huid. Een hoofdstel dat ergens knelt, drukt precies op die plekken. Het paard kan dat niet vertellen, maar laat het wel zien in zijn gedrag. Denk aan onrust met het hoofd, tegen de hand in gaan of juist achter de teugel kruipen.

Daarnaast is ieder paardenhoofd anders. Het ene paard heeft een breed voorhoofd en kleine oren, het andere een smal hoofd met een forse kaak. Soms is een hoofd zelfs niet symmetrisch, waardoor het linker oor meer ruimte nodig heeft dan het rechter. Een standaardmaat als cob of full past dan simpelweg niet overal. Daarom loont het om het hoofdstel echt te controleren in plaats van alleen naar de maat op het label te kijken.

Het kopstuk ligt rustig achter de oren

Begin bij het kopstuk. Dat hoort net achter de oren te liggen, zonder tegen de achterkant van de oren aan te drukken. Kijk ook naar de breedte: een kopstuk dat te breed is, ligt niet lekker achter de oren en kan gaan schuiven of knellen. Veel ruiters zetten het hoofdstel dan strakker om afzakken te voorkomen, maar daarmee wordt het probleem groter.

Een anatomisch kopstuk met uitsparingen rond de oren geeft vaak meer ruimte. Het is wel belangrijk dat die uitsparingen aansluiten op het hoofd van jouw paard. Een anatomisch model in de verkeerde maat drukt net zo goed. In een eerdere blog over een paard met een scheef hoofd lees je hoe groot het verschil tussen twee oren kan zijn en wat dat betekent voor het kopstuk.

Een frontriem die niet te krap is

De frontriem is een veelvoorkomende boosdoener. Is hij te kort, dan trekt hij het kopstuk naar voren tegen de oren aan. Het paard voelt dan druk op de basis van de oren, en dat wordt vaak beantwoord met hoofdschudden of een gespannen nek. Een goede frontriem ligt vlak over het voorhoofd en laat het kopstuk vrij achter de oren liggen.

Je controleert dit eenvoudig door met een vinger tussen de frontriem en het voorhoofd te voelen. Zit hij strak aan, of staan de oren duidelijk naar voren gedrukt? Dan is een langere frontriem nodig. In de webshop vind je frontriemen in verschillende maten en uitvoeringen.

De bakstukken bepalen de hoogte van het bit

Met de bakstukken bepaal je de hoogte van het bit. Het bit hoort netjes in de mondhoeken te liggen. Hangt het te laag, dan kan het tegen de tanden tikken. Zit het te hoog, dan worden de mondhoeken omhoog getrokken en staat er continu druk op de mond.

Let ook op de plek waar de bakstukken aan het bit vastzitten. Is het bit te krap voor de mond, dan kunnen de bakstukken klem komen te zitten tussen het hoofd van het paard en het bit. Dat geeft afknelling op een plek waar je het niet snel zoekt. Een goed passend bit is dus net zo belangrijk als een goed passend hoofdstel. Meer daarover lees je op de pagina over Sprenger bitten aanmeten.

De neusriem en de twee-vingerregel

Voor de neusriem werd lang de twee-vingerregel gebruikt: je moet twee vingers tussen de neusriem en de neusrug kunnen schuiven. Die regel is een goed begin, maar vingers verschillen in dikte en iedereen meet op een andere plek. Daarom werkt de internationale paardensport inmiddels met een vaste meetlat, de taper gauge, die op het neusbeen onder de neusriem wordt geschoven.

Voor jou als ruiter of menner komt het neer op dit: de neusriem mag het paard niet beletten te kauwen of te slikken. Kijk daarnaast naar de hoogte. Een neusriem die te laag ligt, kan op het kwetsbare deel van de neus drukken. Een neusriem die te hoog zit, schuurt tegen de jukbeenderen. Pasvorm en positie zijn net zo belangrijk als de spanning. Een neusriem die te lang is en daardoor extra strak wordt aangetrokken, levert juist druk op.

Genoeg ruimte bij de keelriem

De keelriem voorkomt dat het hoofdstel over het hoofd schuift, maar mag de keel en kaak niet afknellen. Als vuistregel moet je een vuist plat tussen de keelriem en de kaak kunnen houden. Een paard dat zijn hoofd buigt, heeft ruimte nodig om de kaak te laten zakken. Een te strakke keelriem staat dat in de weg.

Hoofdstel passen in vijf stappen

Wil je de pasvorm in één keer nalopen? Gebruik dan deze volgorde. Doe het met een opgetoomd paard dat ontspannen staat, het liefst op een vlakke ondergrond.

• Kopstuk: ligt het rustig achter de oren, zonder tegen de oren te drukken of te schuiven?
• Frontriem: is er ruimte tussen frontriem en voorhoofd en staan de oren vrij?
• Bakstukken: ligt het bit in de mondhoeken, zonder te hangen of de mond omhoog te trekken?
• Neusriem: zit hij op de juiste hoogte en kan het paard kauwen en slikken?
• Keelriem: past er een vuist tussen keelriem en kaak?

Bekijk na het rijden of mennen ook de huid. Zie je drukplekken, afgebroken haren of zweetplekken die aan één kant anders zijn dan aan de andere kant? Dan zit er ergens te veel druk.

Wanneer is een hoofdstel op maat de oplossing?

Soms kun je met gaatjes verstellen alles netjes krijgen. Maar als het kopstuk ondanks alle aanpassingen blijft drukken, de frontriem nooit goed zit of het hoofd van je paard duidelijk asymmetrisch is, dan is een standaard hoofdstel niet genoeg. Een hoofdstel op maat wordt gemaakt op basis van de maten van het hoofd en de mond van jouw paard. Ook voor menpaarden kan dat, met of zonder oogkleppen.

Heeft je paard onverklaarbare klachten terwijl de dierenarts niets vindt, laat dan ook de uitrusting meenemen in het onderzoek. Een hoofdstel check kan eventueel gecombineerd worden met thermografie, waarmee temperatuurverschillen in het lichaam zichtbaar worden.

Laat het hoofd van je paard opmeten

Twijfel je of het hoofdstel van je paard goed past? De Vijfsprong komt aan huis of in de stal, door heel Nederland. Als niveau 4 (men)instructrice met meer dan 25 jaar ervaring check ik het huidige hoofdstel, meet ik het hoofd en de mond op en maak ik desgewenst een nieuw hoofdstel op maat. Vraag via het aanmeldformulier een afspraak aan, dan word je ingepland op de route die bij jou in de buurt komt.